Tekst opracowany przez Marcina Dublaszewskiego, Prezesa IIA Polska, w ramach akcji IIA Polska z okazji Audit Awareness Month 2026 "Audyt wewnętrzny: od zapewnienia do wartości".
Ład, ryzyko i kontrola — trzy obszary, które audyt wewnętrzny ma realnie wzmacniać
Deklaracja celu audytu wewnętrznego wskazuje, że audyt wzmacnia zdolność organizacji do tworzenia, ochrony i utrzymywania wartości poprzez zapewnienie, doradztwo, wgląd i prognozę.
Warto jednak zwrócić uwagę, że Deklaracja celu bardzo wyraźnie pokazuje również obszary, w których ta wartość ma być budowana. Są nimi ład organizacyjny, zarządzanie ryzykiem oraz procesy kontroli.
To nie jest przypadkowa lista, lecz bardzo konkretna mapa pracy współczesnego audytu wewnętrznego, który nie powinien ograniczać się do sprawdzania pojedynczych procedur, lecz powinien pomagać organizacji lepiej rozumieć, jak działa cały system zarządzania, nadzoru, odpowiedzialności i podejmowania decyzji.
Ład organizacyjny dotyczy tego, w jaki sposób organizacja jest kierowana i nadzorowana, jak działa rada, zarząd, komitety i inne kluczowe role, czy odpowiedzialność jest jasno określona, czy informacje trafiają tam, gdzie powinny, oraz czy decyzje są podejmowane w sposób świadomy, przejrzysty i zgodny z interesem organizacji.
Zarządzanie ryzykiem oznacza natomiast zdolność organizacji do identyfikowania, oceny i reagowania na niepewność, ale nie tylko poprzez prowadzenie rejestru ryzyk, lecz przede wszystkim poprzez realne uwzględnianie ryzyka w decyzjach strategicznych, operacyjnych i finansowych.
Procesy kontroli są z kolei mechanizmami, które mają wspierać realizację celów, zapewniać zgodność z wymaganiami, ograniczać ryzyka i chronić organizację przed błędami, nadużyciami oraz niepożądanymi skutkami decyzji lub działań.
Dlatego audyt wewnętrzny, który chce rzeczywiście wzmacniać organizację, powinien patrzeć szerzej niż tylko na formalną zgodność z procedurami. Powinien oceniać, czy mechanizmy kontroli są właściwie zaprojektowane, czy faktycznie działają, czy zarządzanie ryzykiem jest powiązane z decyzjami, oraz czy system ładu organizacyjnego wspiera odpowiedzialne i skuteczne zarządzanie.
Czas jednak nie stoi w miejscu, a wraz ze zmianami w otoczeniu, technologii, regulacjach i oczekiwaniach interesariuszy zmienia się również rola audytu wewnętrznego.
Historia naszej profesji prowadziła od wczesnej weryfikacji ksiąg i przygotowania organizacji do badania przez audytora zewnętrznego, przez audyt zgodności, audyt procesów i ocenę kontroli, aż do roli niezależnego źródła zapewnienia, wglądu i strategicznego wsparcia dla rady oraz zarządu.
Podobnie ewoluowało myślenie o modelu trzech linii, który coraz mniej powinien być rozumiany jako statyczny model obrony, a coraz bardziej jako sposób uporządkowania odpowiedzialności, współpracy i przepływu informacji pomiędzy różnymi rolami wspierającymi realizację celów organizacji.
Zapewnienie nadal pozostaje fundamentem pracy audytu wewnętrznego, ale coraz częściej będzie to zapewnienie bardziej systemowe, holistyczne i powiązane ze strategią organizacji. Nie chodzi już wyłącznie o odpowiedź na pytanie, czy dana kontrola działa, lecz również o ocenę, czy cały system ładu, ryzyka i kontroli rzeczywiście wspiera organizację w osiąganiu celów, ochronie wartości i przygotowaniu się na przyszłość.
W tym sensie audyt wewnętrzny może być czymś więcej niż funkcją chroniącą wartość. Może również pomagać w jej tworzeniu, ponieważ dobre zapewnienie, trafny wgląd i odważne pytania o przyszłość mogą wspierać lepsze decyzje, większą odporność organizacji i większe zaufanie interesariuszy.
Nie oznacza to oczywiście przejmowania odpowiedzialności zarządczej ani rezygnacji z niezależności. Oznacza raczej, że audyt wewnętrzny powinien umieć dostarczać wartość w sposób, który jest zgodny ze standardami, ale jednocześnie odpowiada na realne potrzeby współczesnych organizacji.
Czy Waszym zdaniem audyt wewnętrzny powinien aktywnie wspierać tworzenie wartości organizacji?
A jeśli tak, to jak może to robić, nie tracąc swojej niezależności, obiektywizmu i zaufania interesariuszy?
Zaparszamy do dyskusji na Linkedin: LINK
